Phóng viên phỏng vấn, Khủng bố ép cung
hay Quan tòa buộc tội?
Bài học nghề nghiệp từ cuộc đối thoại căng thẳng giữa Kristen Welker (NBC) và Tổng thống Donald Trump tại Wisconsin
· Triều Giang (hình ảnh từ internet)
Tôi bước vào nghề báo từ đầu thập niên 1970. Trong hơn nửa thế kỷ cầm bút, tôi đã có cơ hội phỏng vấn hàng ngàn người thuộc mọi tầng lớp xã hội, từ những người dân bình thường đến các chính khách, lãnh đạo tôn giáo, doanh nhân và các nguyên thủ quốc gia. Qua từng ấy năm làm nghề, tôi học được một điều giản dị nhưng vô cùng quan trọng: nhà báo có thể đặt những câu hỏi khó nhất, sắc bén nhất, nhưng không được tự biến mình thành quan tòa.
Cuộc phỏng vấn trong nhà kho lợp tôn dưới cơn tại Wiscousin cuối tuần qua
Chính vì vậy, khi theo dõi cuộc phỏng vấn kéo dài gần một giờ giữa ký giả Kristen Welker của chương trình Meet The Press thuộc đài NBC và Tổng thống Donald Trump trong một căn nhà kho lợp tôn giữa cơn mưa tại Wisconsin, tôi vừa tiếc nuối vừa thấy đây là một bài học nghề nghiệp đáng giá cho những người làm truyền thông.
Trước hết, cần ghi nhận rằng Kristen Welker đã được trao một cơ hội hiếm có. Không phải ký giả nào cũng được một đương kim Tổng thống Hoa Kỳ dành cho gần một giờ đồng hồ để trao đổi về những vấn đề quan trọng nhất của đất nước và thế giới.
Trong phần lớn thời gian của cuộc phỏng vấn, hai bên đã thảo luận về chiến tranh Trung Đông, tình hình kinh tế Hoa Kỳ, giá xăng dầu, lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp, chính sách thương mại, việc bổ nhiệm Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (FED) và nhiều vấn đề thời sự khác. Đó là những nội dung mà công chúng thực sự quan tâm và đáng lẽ có thể đem lại nhiều thông tin giá trị.
Thế nhưng cuộc phỏng vấn bắt đầu chuyển hướng khi hai bên đề cập đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2020.
Ông Trump tiếp tục khẳng định quan điểm quen thuộc của mình rằng cuộc bầu cử năm 2020 có những dấu hiệu bất thường và bị đánh cắp. Ông cũng viện dẫn việc kiểm phiếu kéo dài nhiều ngày tại California như một lý do khiến ông nghi ngờ tính minh bạch của hệ thống bầu cử.
Người đọc có thể hoàn toàn không đồng ý với những tuyên bố đó. Tôi cũng không bàn ở đây đúng hay sai của các cáo buộc liên quan đến cuộc bầu cử năm 2020. Điều tôi muốn đề cập là phương pháp tác nghiệp của người phỏng vấn. Trong nghề báo, cách đặt câu hỏi đôi khi quan trọng không kém nội dung câu trả lời.
Trong đoạn đối thoại được công bố, Kristen Welker liên tục ngắt lời ông Trump bằng những câu như:
"There’s no evidence of that, sir."
"But sir, there’s no evidence of that."
"That’s not evidence."
"You’ve never presented evidence."
Chỉ trong vài phút, cụm từ "không có bằng chứng" được lặp đi lặp lại nhiều lần.
Ở đây cần phân biệt rõ một nguyên tắc căn bản của nghề báo.
Nhà báo có quyền chất vấn người được phỏng vấn về bằng chứng. Đó là trách nhiệm nghề nghiệp. Nhưng nhà báo không phải là điều tra viên, không phải công tố viên và càng không phải là quan tòa.
Một câu hỏi mang tính báo chí có thể được đặt như sau:
"Thưa Tổng thống, nhiều chuyên gia bầu cử và nhiều tòa án cho rằng những lập luận ông đưa ra chưa đủ để chứng minh có gian lận quy mô lớn. Ông phản hồi thế nào trước nhận định đó?"
Đó là cách đặt vấn đề mở, cho phép người được phỏng vấn trình bày lập luận của mình, đồng thời giúp công chúng nghe được cả hai phía.
Ngược lại, khi người phỏng vấn liên tục khẳng định:
"Ông không có bằng chứng."
thì vai trò của người đặt câu hỏi bắt đầu chuyển thành vai trò của người đưa ra phán quyết.
Thái độ và biểu cảm của PV Kristen Welker vào phần cuối của cuộc phỏng vấn
Theo cảm nhận của tôi, đây là thời điểm Kristen Welker bắt đầu đi quá vai trò của một ký giả.
Một nhà báo trung thực và công bằng có thể dẫn lại ý kiến phản biện của các chuyên gia, của tòa án hoặc của một bộ phận dư luận. Nhưng việc liên tục tự mình đưa ra kết luận rằng người đối diện "không có bằng chứng" khiến cuộc đối thoại không còn là quá trình tìm kiếm sự thật mà trở thành một cuộc tranh luận giữa hai quan điểm đối nghịch.
Điều đáng tiếc là chính cách tiếp cận này đã làm cho cuộc phỏng vấn trở nên đối đầu thay vì khai mở thông tin.
Nếu ông Trump sai, hãy để ông trình bày đầy đủ lập luận của mình rồi dùng dữ kiện để phản biện.
Nếu ông Trump đúng, công chúng cũng có quyền được nghe.
Trong cả hai trường hợp, người hưởng lợi phải là khán giả chứ không phải cái tôi của người phỏng vấn.
Càng về cuối cuộc trao đổi, bầu không khí càng trở nên căng thẳng. Những vấn đề chính sách dần bị thay thế bằng các lời công kích cá nhân. Ông Trump bắt đầu chỉ trích NBC, Meet The Press và chính Kristen Welker.
Đó thường là dấu hiệu cho thấy cuộc phỏng vấn đã thất bại trong việc duy trì vai trò truyền thông và chuyển thành một cuộc đối đầu cá nhân.
Khoảnh khắc đáng chú ý nhất là khi ông Trump tuyên bố:
"Let's call it quits because I've had enough."
Ông đứng dậy chấm dứt cuộc phỏng vấn.
Sau đó Kristen Welker nói:
"Mr. President, we traveled all the way to Wisconsin for this interview."
Đối với tôi, đó không phải là câu nói mạnh mẽ mà ngược lại là một phản ứng khá vụng về.
Việc phóng viên phải đi đến Wisconsin để thực hiện cuộc phỏng vấn là trách nhiệm nghề nghiệp của chính phóng viên và cơ quan truyền thông. Điều đó không tạo ra nghĩa vụ buộc người được phỏng vấn phải tiếp tục cuộc trò chuyện khi họ cho rằng cuộc đối thoại không còn mang tính xây dựng.
Theo kinh nghiệm của tôi, một cuộc phỏng vấn thành công không phải là cuộc phỏng vấn mà người phỏng vấn áp đảo được người đối diện.
Một cuộc phỏng vấn thành công là cuộc phỏng vấn khiến người được phỏng vấn tự bộc lộ suy nghĩ, lập luận, điểm mạnh và cả những điểm yếu của mình trước công chúng.
Muốn vậy, người làm báo phải biết đặt câu hỏi đúng cách.
Tôi từng phỏng vấn hàng ngàn người trong hơn 50 năm làm nghề. Chưa bao giờ tôi nghĩ rằng muốn có câu trả lời mình cần thì phải lớn tiếng hơn, hung hăng hơn hay cố ép người đối diện phải chấp nhận nhận định của mình.
Ngược lại, càng là những nhân vật khó phỏng vấn, người làm báo càng phải kiên nhẫn, bình tĩnh và khéo léo.
Nghề báo vốn là nghề của sự tìm hiểu và khai mở.
Nhà báo không phải cảnh sát lấy khẩu cung.
Nhà báo không phải công tố viên truy tố.
Nhà báo cũng không phải quan tòa kết án.
Ngay cả trong một phiên tòa, trước khi đưa ra phán quyết, bị cáo vẫn được quyền trình bày chứng cứ, gọi nhân chứng và tự bào chữa cho mình.
Thế nhưng trong cuộc phỏng vấn này, theo cảm nhận của tôi, Kristen Welker đã vô tình đảm nhận cả ba vai trò cùng một lúc: người điều tra, người buộc tội và người phán xét.
Kết quả là cuộc phỏng vấn kết thúc trong căng thẳng, không đem lại thêm nhiều thông tin mới cho công chúng và cuối cùng trở thành câu chuyện về người phỏng vấn nhiều hơn là những vấn đề quốc gia đáng lẽ phải được thảo luận.
Tôi không xem đây là thất bại của riêng Kristen Welker. Tôi xem đây là một bài học nghề nghiệp quý giá cho tất cả những người làm truyền thông.
Trong thời đại mạng xã hội, nhiều nhà báo bị cuốn vào áp lực phải tạo ra những khoảnh khắc gây sốc, những cuộc đối đầu kịch tính hoặc những đoạn video lan truyền mạnh mẽ. Nhưng nhiệm vụ cốt lõi của báo chí vẫn không thay đổi: tìm kiếm sự thật, lắng nghe nhiều phía và giúp công chúng hiểu vấn đề sâu sắc hơn.
Một nhà báo giỏi không phải là người chiến thắng trong cuộc tranh luận với người được phỏng vấn.
Một nhà báo giỏi là người giúp công chúng tìm thấy sự thật thông qua cuộc đối thoại đó.
Nhà báo không phải cảnh sát lấy cung. Nhà báo không phải công tố viên truy tố. Nhà báo cũng không phải quan tòa kết án. Nhà báo là người mở cánh cửa đối thoại để công chúng tự mình nhìn thấy sự thật.
Khi người làm báo quên điều đó, cuộc phỏng vấn không còn là truyền thông nữa mà trở thành một cuộc đấu khẩu.
Và trong những cuộc đấu khẩu như vậy, người thua cuộc cuối cùng thường không phải là người được phỏng vấn mà chính là công chúng.
Link của bài chuyển ngữ cuộc phỏng vấn: https://www.nbcnews.com/
politics/donald-trump/read- transcript-president-donald- trump-interviewed-nbc-news- meet-press-rcna348508